تجهیزات آزمایشگاهی

اتوكلاو 

اتـوكـلاو دسـتـگـاهـي اسـت كـه براي استريل كـردن مـواد و تـجـهـيـزات در آزمـايشگاه توسط فشار شديد بخار در دماي ۱۲۱ درجه سانتي گراد به مدت ۱۵ يا ۲۰ دقيقه است. اين زمان بستگي به نوع ماده و محتواي اتوكلاو دارد . اين دستگاه در ســـــال ۱۸۷۹ تـــــوســـــط چــارلـــز چـــامـــبـــرلــنــد (Charles Chamberland) اختراع شد.

انواع اتوكلاو
دو نوع اصلي اتوكلاو وجود دارد:

صفحه اتوكلاو در بالا: اين اتوكلاو  شبيه زودپز هايي است كه در خانه هاي ايراني يافت مي شود . در اين اتوكلاو ها ، در اتوكلاو توسط پيچ هايي در پايين بسته مي شود و فشار سنجي در بيرون براي كنترل فشار قرار دارد . اين دستگاه ها نـيــاز بــه منبـع حـرارت خـارجـي دارنـد و بسيـار خطرناك هستند. بنابراين آن ها بايد توسط افراد بـسـيـار با تجربه مورد استفاده قرار گيرند و هر لحظه دما و فشار اتوكلاو ها كنترل شود.

صفحه اتوكلاو در روبه رو: اين اتوكلاو ها به خاطر راحتي، به طور وسيع در آزمايشگاه ها مورد استفاده قرار مي گيرند اما براي استفاده از اين اتوكلاو ها بايد دقت زيادي صورت گيرد. ايـن اتـوكـلاو هـا جـعـبـه اي شـكـل هـستند و در درونشان مجهز به واحد تبديل آب به بخار دارند كه براي استريل كردن استفاده مي شود . كنترل اتوكلاو به اپراتور اين امكان را مي دهد تا دماي مورد نظر را تنطيم كند و مدت زمان اتوكلاو را تـعـيـين كند همچنين اين اتوكلاو ها وسيله اي براي اندازه گيري و نمايش فشار/دما را دارند.
اتوكلاو هايي كه از جلو باز مي شوند ممكن است بسيار بزرگتر باشند كه براي استريل كردن مواد و وسايل زياد در بيمارستان ها مورد استفاده قرار مي گيرند.

موارد كاربرد اتوكلاو
اتوكلاو و علوم آزمايشگاهي دو جز جدا نشدني از هم هستند. اتوكلاو در بسياري از زمينه ها مانند: ميكروب شناسي ، پزشكي ، دامپزشكي ، قارچ شناسي ، دندان پزشكي و … مورد استفاده قرار مي گيرد.
ظروف شيشه اي ، زباله هاي پزشكي ، ظروف آزمايشگاهي ، ملحفه هاي حيوانات آزمايشگاهي ، محيط هاي كشت و… موادي است كه توسط اتوكلاو استريل مي شوند.  ‌امروزه استفاده از اتوكلاو براي استريل كردن زباله هاي بيمارستاني به سرعت در حال رشد است . وسايل و دستگاه هايي كه براي استريل كردن اين مواد و زباله ها استفاده مي‌شود از همان روش بخار و فوق حرارت هستند و باعث استريل شدن توده اي وسيع از زباله هاي بيمارستاني از عوامل پاتوژن مي شوند.

حذف هوا
بعد از بستن در اتوكلاو ، مقداري هوا در ظرف باقي مي ماند و بايد حذف شود. علت آن اين است كه هواي گرم در مقايسه با بخار به مدت زمان زيادي براي استريل كردن نياز دارد . براي مثال : بخار در دماي ۱۳۴ درجه سانتي گراد به ۳ دقيقه وقت براي استريل كردن مواد نياز دارد در حالي كه هواي گرم ۱۶۰ درجه سانتي گراد در همان شرايط به دو ساعت وقت نياز دارد . روش هاي حذف هوا در اتوكلاو به شرح زير است :

حذف هوا از پايين (Downward displacement): زماني كه بخار وارد محفظه مي‌شود به علت پايين بودن چگالي آن نسبت به هواي گرم در بالاي محفظه قرار مي گيرد و با افزايش ميزان بخار رفته رفته هواي گرم در زير اتوكلاو فشرده مي شود و از قسمت پاييني تخليه مي شود . معمولا در قسمت خروجي دماسنجي براي كنترل دماي هواي خروجي مي گذارند . تنها زماني كه هوا از محفظه خارج شد بايد تخليه كردن را متوقف كرد . جريان معمولا توسط تله هاي بخاري  يا سوپاپ هاي مارپيچي كنترل مي شود.

پالس های بخار (Steam pulsing): در اين روش هواي موجود در محفظه اتوكلاو توسط پالس هاي بخار فشرده مي شود و سپس دپرس شده تا به فشار اتمسفر نزديك شود.
پمپ هاي وكيوم (Vacuum pumps): اين پمپ ها هوا  يا هوا/بخار را از محفظه مكش مي كنند.
سـوپر اتمسفر (Superatmospheric): در اين چرخه از پمپ هاي وكيوم استفاده مي شود . به دنبال پالس بخار مكش انجام مي شود و به دنبال ساير پالس ها مكش ادامه مي يابد. ميزان مكش ها بستگي به چرخه و نوع دستگاه دارد.
 ‌زيــر اتمسفـر (Subatmospheric): مشـابـه چرخه superatmospheric است اما فشار محفظه هرگز بيش از اتسمفر نيست تا زماني كه فشار به دماي استريل كردن افزايش يابد.

اتوكلاو در پزشكی و علوم آزمايشگاهی
اتوكلاو هاي پزشكي دستگاه هايي هستند كه بـراي اسـتـريـل كـردن (كـشـتـن تـمـام شكل هاي رويـش مـيكروارگانيسم ها و اسپورها) مواد و ظروف پزشكي استفاده مي شود . در اين مرحله يـعـنـي اسـتـريـل كـردن تـمـام شـكـل بـاكتري ها ، ويروس ها ، انگل ها ، قارچ ها و اسپور ها از بين مي روند.
اتوكلاو ها در بسياري از زمينه هاي پزشكي و مراكزي كه نياز به استريل كردن مواد دارند يافت مي شوند. نكته اي كه بايد به آن توجه كرد اين است كه امروزه بيشتر از وسايل يك بار مصرف استفاده مي شود در نتيجه وسائل نياز به استريل دوباره ندارند . اين اتفاق (استفاده از مواد يك بار مصرف بدون نياز به بازيابي دوباره) براي اولين بـار در مـورد نيدل هاي استفاده شده است  اما امروزه بسياري از مواد جراحي به صورت يك بار مصرف استفاده مي شوند.
‌همه مواد توسط اتوكلاو استريل نمي شوند براي مثال ممكن است بعضي مواد پلاستيكي ذوب شوند   يا بعضي مواد كاغذي نتوانند ميزان بالاي فشار بخار را تحمل كنند در اين موارد بايد از اتو يا ساير روش هاي استريل كردن (اشعه ، مواد شيميايي و…) استفاده كرد.

كنترل كيفی اتوكلاو
انديكاتور هاي شيميايي ، فيزيكي و بيولوژي بـراي بـررسـي دمـا و زمـان اتـوكـلاو بـه صورت تــجــاري وجــود دارد. شــاخــص شـيـمـيــايــي بــه صورت نوار هاي اتوكلاو (چسب اتوكلاو) يا بسته هاي پزشكي هستند كه وقتي به دماي معني رسيدند تغيير رنگ مي دهند. براي مثال : داراي نوار هاي سياه در زمينه سفيد هستند كه بر روي مــوادي كــه مــي خــواهـنــد اتــوكــلاو شـونـد زده مي‌شود و اگر اتوكلاو درست كار كرده باشد در دماي ۱۲۱ درجه نوار هاي سياه از بين مي‌روند . انديكاتور هاي بيولوژي شامل اسپر باكتري هايي هستند كه به حرارت مقاوم هستند.

سانتريفيوژ آزمايشگاهی
سـانتريفيوژ آزمايشگاهي، يكي از ابزارهاي آزمايشگاه تشخيص طبي است كه با استفـاده از نيـروي مـوتور خود، نمونه مايع را با سرعت بسيار زيادي به چرخش در مي‌آورد. بسته به اندازه و ظرفيت نمونه سانتريفيوژهاي مختلفي وجود دارد . مانند تمام سانتريفيوژ ها ، سانتريفيوژهاي پزشكي هم توسط اصل رسوبي مواد در سرعت بالا كار مي كنند كه در آن شتاب جاذبه اي مركزي ، باعث جدا شدن مواد به دو نوع ناحيه كم و پر تراكم مي شود.

مطالب مشابه

نظرات